Thomas Mann ili Philip K. Dick - eseji o stripu #3: Žanrovska diferencijacija i strip

Hulk

Žanrovska diferencijacija i strip

Strip se može posmatrati u svoj nedefinisanosti sopstvenog medija, u istoj meri neodređenog koliko je to i štampani tekst kao takav. U štampani tekst se može svrstati gotovo “sve i svašta”: privatna pisma otkucana mašinom (ako ima više kopija), činjenička informacija (npr. vozni red), reklamni tekst, herc-roman, Život životinja Alfreda Edmunda Brehma, svaka tekstualna enciklopedija, Kroz balkanske gudure Karla Maya, Lota u Vajmaru Thomasa Manna, Piknik kraj puta braće Strugacki, Knjiga smeha i zaborava Milana Kundere i još mnogo toga. Štampani tekst u smislu masovnog medija sužava ovo šarenilo, ali ne mnogo, pa čak ni principijelno. Privatna pisma (poznatih i nepoznatih ljudi podjednako, mada u različitim rubrikama: “Iz prepiske velikog pisca” i “Draga Saveta”) preštampavaju se po novinama; Kunderine pripovetke je objavljivala i revijalna štampa...

"Besame Mucho" 1987., Jacques Loustal & Philippe Paringaux

Slično šarenilo možemo pratiti i u mediju stripa. Međutim, ono što nas zanima više od nabrajanja šarenila pripadnih raznim sredinama izražavanja je istorija medija i njoj svojstvena diferencijacija. Žanrovska diferencijacija je prisutna u svakom od medija. Postavlja se pitanje da li žanrovskih diferencijacija ima onoliko koliko ima različitih medija ili, pak, postoje vrlo intenzivni međuuticaji medija. Jedna od tipičnih čvorišta međuuticaja više medija jeste žanrovski arhipelag zvani vestern. On obuhvata ne samo niz podžanrova nego i medije koje prožima: film, strip, knjige i štampane tekstualne sveske masovnih tiraža. Međumedijska komunikacija makar jednako toliko je očigledna u još heterogenijem žanru naučne fantastike.

Zadržimo se na žanrovskim diferencijacijama u medijima stripa i filma. U filmu se žanrovska diferencijacija odvijala brže. Samim tim ukupan rezultat je razgranatiji. Ne samo da su razgranatiji filmski rezultati (kratkometražni – dugometražni film, dokumentarni – igrani film i mnoštvo žanrovskih i autorskih pravaca koji stoje kao međaši istorije filma) nego je razgranatije i mišljenje o filmu kao autorska svest, zatim kao istorija, kritika i teorija filma, sociologija filma itd.

Poezija nemoći - Jimmy Corrigan, najpametnije dete na svetu

Žanrovska diferencijacija u mediju stripa išla je sporije, te je i dijapazon rezultata oskudniji. Takođe, mnogo je manje diferencirano mišljenje o stripu, bilo kao svest autora (scenarista i crtača), bilo kao vanautorska svest (čitaoci, izdavači, menadžeri, kritičari, istoričari, teoretičari...). Svest autora i vanautorska svest nisu “metafizički odvojene”; reč je jednostavno o različitim težištima u percepciji. Jedna ista osoba može objedinjavati u sebi dve ili više ovih uloga.

Ono što obogaćuje žanrovsku diferencijaciju medija stripa i filma (ne znači da isto nije prisutno i u drugim medijima) je pojava dveju orijentacija: umetničke i žanrovske u užem smislu. Ove dve, ne uvek uzajamno isključujuće, orijentacije često se prenaglašeno polarizuju, ali potrebno je konstatovati njihovo prisustvo kao različitih naglasaka u stvaranju. S obzirom na potvrđenost i zastupljenost žanrovske orijentacije u stripu i filmu, u ovom tekstu se neću zadržavati na njoj. Sa umetničkom orijentacijom stvari stoje nešto drugačije. Ona svoje pravo tek treba da izbori.

Dok je filmski medij danas izborio status umetničke orijentacije čitavim nizom autora i možda, pronašao svog “Dostojevskog” (kome je do ironičnog opreza, može ovu sklisku igru ekvivalenata nazvati i “Tolstojevski”) u autorskoj figuri Andreja Tarkovskog, za strip je ovo nešto teže reći. Strip za sada kao da još nije pronašao svog “Tarkovskog”, odnosno autora u toj meri naglašene (i ostvarene) umetničke orijentacije. Međutim, nije pitanje da li strip ima čitav niz autora koji su i potpunosti izborili status umetničke orijentacije i da li ima među njima, eventualno, najistaknutiju figuru, već je pitanje svih pitanja da li je i ovakva orijentacija u stripu moguća. Pa, ako je moguća ostavimo je otvorenom. Ne zatvarajmo vrata koja vode u te hodnike. Okolnost da se u takozvanom “prosečnom stripu”, retko pojavljuju tragovi sposobnosti umetničke transpozicije nije presudna za legitimnost primene vrednovanja umetničkog na one stripove u kojima je umetničko prisutno. Ovo vrsta vrednovanja moguća je sve dok je opravdana pretpostavka da takva kritika pomaže da se određena vrsta strip-prakse osvesti u svome pravu na postojanje, da se izbori za vlastitu autentičnost. Pravo na postojanje ne znači, međutim, nikako uskraćivanje prava na postojanje stripu koji pred sebe postavlja druge zahteve, zahteve žanra, zanatstva i sjajne zabave, na primer.

Sociopata osetljiv na lepotu - Jezuita Joe, Hugo Pratt 1981.

Dodatno složenom situaciju stripa čini njegov supkulturni kontekst. To je kontekst naglašene vrednosne ambivalencije. U njemu su sadržana ne samo previranja i prevrednovanja vrednosnih orijentacija nego i njihova degradacija. Trivijalizacija-detrivijalizacija je dvosmeran proces s često ne sasvim izvesnim ishodom. Otud obilje trivijalnosti i kiča u domenu supkulture. Stanislaw Lem ukazao je na nekoliko mogućnosti prevladavanja kiča u tzv. “donjim tokovima” kulture. To su ignorisanje kiča u sopstvenom društvenom kontekstu, zatim izrugivanje kiča njegovim parodiranjem i na kraju put sa najviše rizika, ali možda zato najizazovniji – uključivanje kiča u stvaralačku igru i kroz nju njegova negacija, kako bi to Lem rekao, transsupstancijacija.

Mogućnosti koje se kriju u društvenom kontekstu supkulture strip je tek počeo da ispituje. Tek jedan od mogućih (sjajnih) rezultata jeste underground strip.

(“YU strip magazin” br. 67, Beograd, jul 1984)


#2: Ni apokaliptičar ni integrisani | #4: Thomas Mann ili Philip K. Dick - Supkultura kao osluškivanje koblija

Najnovije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Uz rijeku
    Kod: ZG MX 40
    Ocjena: 62%
    Vrijeme: 15.6.2021. 1:33:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 6
    Broj pogleda: 1392
  • Kraljica tame
    Kod: KT VG 84/85
    Ocjena: 79%
    Vrijeme: 12.6.2021. 0:10:00
    Autor: Spock
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 986
  • Dreamtravel
    Kod: MM SUPB 4c
    Ocjena: 68%
    Vrijeme: 9.6.2021. 7:29:00
    Autor: prozirna senka
    Broj komentara: 1
    Broj pogleda: 758
  • Očeva sablja
    Kod: KM ZS 236
    Ocjena: 85%
    Vrijeme: 7.6.2021. 1:45:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 7
    Broj pogleda: 1318
  • Grbavac
    Kod: AF SA 158/159
    Ocjena: 52%
    Vrijeme: 3.6.2021. 3:19:00
    Autor: Kila Banana
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 659

Aukcije

Forum

Najčitanije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Ku Klux Klan
    Kod: KT LMS 508/509
    Ocjena: 67%
    Vrijeme: 15.4.2021. 22:08:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 11
    Broj pogleda: 2082
  • Krik vile smrti
    Kod: ZG LU 301/302
    Ocjena: 77%
    Vrijeme: 17.4.2021. 23:18:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 15
    Broj pogleda: 2034
  • Kad grad umire
    Kod: NN LIB 65c/66
    Ocjena: 94%
    Vrijeme: 7.5.2021. 16:48:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 1925
  • Osveta
    Kod: NN LIB 67a, b
    Ocjena: 96%
    Vrijeme: 9.5.2021. 18:55:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 1906
  • Četiri saučesnika
    Kod: KM ZS 154
    Ocjena: 88%
    Vrijeme: 1.4.2021. 22:36:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 5
    Broj pogleda: 1634

Aukcije

Forum