Thomas Mann ili Philip K. Dick - eseji o stripu #30: Luna

Metabaruni

Luna

Za razliku od ostalih autora “treće generacije”, čija su prva pojavljivanja vezana za omladinsku štampu, prvi strip Krešimira Zimonića (1956) pojavio se u “Pegazu”, elitnoj reviji za istoriju i teoriju stripa. “Pegaz” br. 6 iz 1975. godine doneo je dve uvodne epizode stripa Luna. Četiri godine kasnije “YU strip” počeo je da objavljuje njen nastavak. Kao i u “Pegazu”, svaka epizoda iznosila je po deset tabli. Objavljene su sledeće epizode” “Ares”, “Kron”, “Reminiscencije” li “Raspadanje” (“YU strip” br. 174/1, 186/1, 208/1 i 216/1, 1979–1980). Navedenih šest epizoda čine jedinstven ciklus, Zimonić je zamislio i drugi ciklus, ali ga nije u celini realizovao. Izašle su tri epizode: “Trojanski konj”, “Zarobljenik” i “Granica” (“YU strip” br. 230/1, 24 i 30, 1980–1981). 1999. godine Luna je izašla u izdanju “Svjetla grada” iz Osijeka u formi albuma na 126 stranica, sa predgovorom Darka Macana i pogovorom Mate Bošnjakovića.

Ekspozicija u Luni ne odvija se toliko posredstvom događaja koliko sukcesivnim uvođenjem likova. Svaki lik kao da poseduje sopstveni determinizam, daje novi ugao iz koga se može sagledavati i tumačiti svet u kome su. Srednjovekovni vitez jedan je od preživelih u Kosovskoj bici 1389. godine (kasnije, usled raspada Jugoslavije, promenjeno u neku druge bitku). On je tragičan lik koji u porazu svoje vojske vidi apokalipsu. Luna je, pak, vanzemaljsko biće kolje je zalutalo na Zemlju krećući se kroz različite galaksije i dimenzije. Ona je telepat (služi se govorom slika) a kosa joj ima moć da dodirom zaceljuje rane. Luna ne poseduje tragično iskustvo ranjenog viteza Zemljanina. Već pri prvom susretu ona oseća da je naišla na svet kolji će želeti da upozna. Susret sa vitezom se, međutim, okončava. Isceljeni vitez biva vraćen u kontekst svoje sadašnjosti, kontekst svoje izvorne uloge. Čak i vizuelno, prikazan je kao odgurnut – njegova kosa i griva konja mu vijore kao da se kreću unatrag. Od strane Zemljana Lunina pojava može biti shvaćena kao anđeo, kao priviđenje ili kao ljudsko biće koje će narodni pevači pretočiti u legendu o Kosovki devojci.

Lunin brat Sol je bog sunca u politeističkim tumačenjima Zemljana. On rukuje reaktorom koji osvetljava Zemlju. Sedište vanzemaljaca je Čardak (satelitska stanica). Među vanzemaljcima je i Kris, misionar koji se nije baš najbolje razumeo sa nezahvalnom gomilom Zemljana (razapeli su ga na krst). Odlučio je da im se nikada ne vrati, njima nezahvalnicima koji ga još uvek iščekuju. Ali, u očima Sola, Kris je ambiciozna, samoljubiva osoba kojoj ništa ne polazi za rukom.

Luna - spirala istorijskog nasilja koja postaje SF parabola

Očigledno, neki oblici manipulacije istorijom od strane vanzemaljaca postoje. Treća epizoda Lune to eksplicira pojavom Aresa (boga rata u percepciji Zemljana). On, po specijalnoj odredbi svoje federacije, uvodi civilizaciju među nerazvijene vrste (Zemljani su jedni među njima) tako što ih, uz pomoć svojih robota, navodi na međusobne ratove stimulišući njihovu netrpeljivost.

Ključni lik za strip Luna, Kron, pojavljuje se tek u četvrtoj epizodi. On je Zemljanin iz 21. veka, učesnik jednog eksperimenta putovanja kroz vreme. Eksperiment nije uspeo i Kron luta u vremenu. Susrevši Lunu, njih dvoje nastavljaju da se kreću kroz istoriju pokušavajući da spreče efekte Aresove manipulacije.

Zimonić kroz čitavu Lunu interpretira istoriju posredstvom dva “ogledala”, oba pomerena u odnosu na perspektivu čitaočeve sadašnjosti. Svet dosadašnje istorije obeležen je intervencijama vanzemaljaca, ali i svet vanzemaljaca označen je interpretacijama Zemljana. Vanzemaljci prihvataju imena (a time delimično i uloge) koja su im dali Zemljani, tim imenima služe se i među sobom. Dakle, Zimonić vodi dve paralelne interpretativne niti. Jedna je iz ugla svesti Zemljana datog istorijskog perioda. Druga se oblikuje iz ugla vanzemaljaca. Time autor Lune vrši zanimljivo “demontiranje” pojedinih mitova iz istorije, redefinišući ih pri tom. Mit o kornjači koja na leđima nosi Zemlju u Luni je realnost. Vršen je opit sa Zemljom koja je zaista bila postavljena na nešto što vanzemaljci u žargonu nazivaju “kornjačom”. Uklanjanje “kornjače” znači istovremeno ukidanje realnosti koja je služila kao osnova mitu. Sličan postupak vođenja dve paralelne interpretativne niti promovisan je u naučnofantastičnom stripu Odisej crtača Georgesa Picharda scenariste Jacquesa Loba koji se, takođe, u ovim krajevima prvi put pojavio u “Pegazu” 1975. godine.

Plodotvorna žanrovska ambivalencija: Luna je istovremeno fantastika, mit i naučna fantastika

Upravo ovom postupku Luna duguje u ovom slučaju plodotvornu žanrovsku dvosmislenost. Luna je istovremeno fantastika, mit i naučna fantastika. Osnovni razlog zbog kojeg ovaj strip ne možemo svrstati u čistu naučnu fantastiku nisu samo česta snoviđenja likova nego i ukidanje izvesnosti da je bilo koji interpretativni nivo u Luni do kraja stabilan. Potraga za smislom, identitetom i izvesnošću u Luni završava neuspehom. Šesta, završna epizoda prvog ciklusa sadrži antiklimaks. Umesto konačnog suočenja sa uzrokom zla i otuđenja Zemljana – Aresom, Kron se suočava sa dizanjem zavese na pozornici. Vanzemaljci nisu borci za sudbinu Zemljana, već glumci koji snimaju emisiju igrajući se pri tom sa ljudskom istorijom. Varka se pokazuje imanentnom u ljudskom traganju za izvesnošću, Ares na kraju kaže Kronu: “Sve svoje strahove, nemire, tegobe, kaos, čovjek je sebi stvorio sam. Mi se samo igramo s neotuđivim dijelovima ljudske prirode, kao što su agresivnost, netrpeljivost, pohlepa... ako i postoji neka greška, ona je u vama.”

Zimonić je majstor vizuelnih metamorfoza. Uskomešanost crteža omogućuje najoprečnije transformacije oblika. Čak i kada se stabilizuje, kada se privremeno okonča proces preoblikovanja, Zimonićev crtež zadržava višeznačnost forme koja sluti mogućnost nove transformacije. Komponovanje tabli je za Zimonića izuzetno primamljiv izazov. Česti su primeri mikrodramaturgije unutar jedne table (videti tekst Mate Bošnjakovića Na rubu halucinacije, “Vici” br. 236–238, 1985; kasnije objavljen kao pogovor albumu). Takođe, ispravno je poređenje strip-kosmogonije u Luni sa pristupom epskog rapsoda. Izlaganje prati niz digresija koje su na izgled u slaboj vezi s glavnom temom. Digresije dobijaju svoju punoću i svoj epilog tek uklapanjem u globalni pripovedački tok.

Zimonić je mogao da nadgrađuje Lunu sve dok se struktura ovog dela nije uspostavila u svojoj celovitosti i dorečenosti. Produženje jedinstvenog ciklusa od 60 tabli u pravi serijal nije bilo toliko uspelo, devalviralo je konzistentnost celine. U kritičarskoj recepciji ovo produžavanje doživljeno je kao polagani zalazak jednog fascinantno započetog projekta. To međutim, nije tačno. Vrednost prvog ciklusa Lune jeste samostalna i tako posmatrana ona je neugroziva. Problem je bio u tome što je delo bilo dovršeno pre nego što je to prihvatio sam autor. U ovome slučaju Zimonić nije uspeo da bude konkurentan onome što je pre toga stvorio. To, međutim, prestaje da bude važno. Jer, prvi ciklus Lune ostaje kao zasebna dragocenost u istoriji jugoslovenskog stripa.

(“Sirius” br. 124, Zagreb, septembar 1986)


#29: Antifeminizam | #31: Vizuelni svetovi Igora Kordeja

Najnovije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Šeikova robinja
    Kod: KM ZS 303/307
    Ocjena: 88%
    Vrijeme: 21.6.2021. 0:31:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 6
    Broj pogleda: 727
  • Winnipeg
    Kod: TX LIB 108
    Ocjena: 73%
    Vrijeme: 19.6.2021. 0:23:00
    Autor: tex2
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 907
  • Uz rijeku
    Kod: ZG MX 40
    Ocjena: 62%
    Vrijeme: 15.6.2021. 1:33:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 7
    Broj pogleda: 1511
  • Kraljica tame
    Kod: KT VG 84/85
    Ocjena: 79%
    Vrijeme: 12.6.2021. 0:10:00
    Autor: Spock
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 1038
  • Dreamtravel
    Kod: MM SUPB 4c
    Ocjena: 68%
    Vrijeme: 9.6.2021. 7:29:00
    Autor: prozirna senka
    Broj komentara: 1
    Broj pogleda: 788

Aukcije

Forum

Najčitanije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Ku Klux Klan
    Kod: KT LMS 508/509
    Ocjena: 67%
    Vrijeme: 15.4.2021. 22:08:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 11
    Broj pogleda: 2121
  • Krik vile smrti
    Kod: ZG LU 301/302
    Ocjena: 77%
    Vrijeme: 17.4.2021. 23:18:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 15
    Broj pogleda: 2043
  • Osveta
    Kod: NN LIB 67a, b
    Ocjena: 96%
    Vrijeme: 9.5.2021. 18:55:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 2037
  • Kad grad umire
    Kod: NN LIB 65c/66
    Ocjena: 94%
    Vrijeme: 7.5.2021. 16:48:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 2025
  • Četiri saučesnika
    Kod: KM ZS 154
    Ocjena: 88%
    Vrijeme: 1.4.2021. 22:36:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 5
    Broj pogleda: 1642

Aukcije

Forum