Thomas Mann ili Philip K. Dick - eseji o stripu #32: Strip kao istorija

Mister No

Strip kao istorija

U vreme kada je grupa “Novi kvadrat” postigla svoj pun medijski efekat, skrenula pažnju šire javnosti na medij stripa i pobrala značajno društveno priznanje, kao neka vrsta oproštaja sa njom pojavio se 1979. godine poseban broj časopisa “Pitanja” pod nazivom Strip – Novi kvadrat. U njemu su pripadnici ovog zaista neobičnog autorskog sazvežđa predstavljeni izborom iz do tada objavljenih stripova, tekstovima koji su ih grupno obrađivali, a svakom od njih ponaosob posvećena je kratka tekstualna beleška. U izbor stripova Radovana Devlića ušao je isključivo njegov karikaturalni strip Huljice. Donekle slična stvar ponovila se i 1984. godine u zborniku Hrvatski poslijeratni strip – Devlić je predstavljen samo i jedino karikaturalnim stripom.

Naglašavanje Huljica u opusu Radovana Devlića svakako da ima dosta razloga. Ovaj strip se od 1977. godine do autorove smrti 2000. pojavljivao (povremeno ili tokom više godina) u petnaestak listova, formom varirao od kaiša do više tabli, a kvalitetom neretko dosezao najviše vrhove hrvatskog grotesknog stripa, te je zasluženo osvojio nagradu u tom domenu na Salonu jugoslovenskog stripa 1984. godine. U Devlićevom opusu Huljice, dakle, predstavljaju lavovski deo. Strip koji dosegne snagu “zaštitnog znaka” autora ume ponekad da baci senku na integralni uvid u njegovo stvaralaštvo, što je, možda, bio slučaj sa Devlićem tokom prve polovine njegove karijere.

Radovanov Apocalypto

U pomenutom tematskom broju “Pitanja” u kratkoj tekstualnoj belešci o Devliću, pored naglašavanja Huljica, stoji važan dodatak: “U najambicioznijim stripovima obrađuje povjesne teme i naučnu fantastiku, te jedan osoben spoj toga dvoga, neki vid fantastične povijesti po kojemu bi ga mogli usporediti s borgesovcima... “, plus ocene “majstor je psihologizacije likova” i “Devlić još nije iskazao sve svoje mogućnosti na polju strip stvaralaštva”. Toliko o Devliću 1979. godine. Sa “Novim kvadratom” je gotovo. Od tada svako krči svoj autorski put samostalno, nezaštićen grupnim identitetom, mada se novokvadratovski poetički trag dugo vukao njihovim stazama koje su se račvale. Dodaću ovome još sud Krešimira Zimonića još iz 1975. godine (“Pegaz” br. 6) da bi Devlić mogao postati naš najbolji autor istorijskog stripa jer je kompletna ličnost kakvih je kod nas malo.

Navedene “opaske, naznake i signale” smatram važnim jer ukazuju na tri temeljne premise Devlićevog stvaralaštva. Prva, najizrazitija, je Devlićeva opsednutost istorijom bez obzira kako je zvali: prošlost, sadašnjost ili budućnost. Druga je zrelost i kompleksnost ličnosti ovog autora. Ko je imao prilike da čita intervjue, tačnije meditativne razgovore sa Devlićem, u kojima sam i sam s hedonizmom učestvovao, biće mu jasnije o čemu govorim. Treća premisa je “sporost hoda” Devlićevog autorskog razvoja. Naime, za puno stripovno opredmećenje druge premise potrebna je duga evolucija. “Sporost hoda” ovde nema negativan prizvuk. Uostalom, upravo “spori hod” karakterisao je i razvoj tvorca jedne od verovatno najznačajnijih strip-poetika, Huga Pratta.

Da li je uporno insistiranje na šrafuri moglo biti zamenjeno crno-belom akcentuacijom?

Da bismo se ti čitaoče i moje skromno ja bez nesporazuma zajedno dalje kretali, neophodno je da podsetim na značenje pojma istorijske fikcije, koji sam već razmatrao u nekim od prethodnih eseja u Thomasu Mannu ili Philipu K. Dicku. Svaki pokušaj umetničke (ne istoriografske, niti naučne) rekonstrukcije nekog vremena, stvarnog ili hipotetično-budućeg, može se tretirati kao istorijska fikcija. U tom smislu, nemoguće je napraviti oštro razgraničenje između istorijskog i pseudoistorijskog žanra. Reč je samo o različitim težištima u konkretnim delima. Upravo opus Radovana Devlića najsnažniji je “stripski argument” za ovakvo shvatanje istorijske fikcije.

Ako makar i letimično pogledamo (i pročitamo) glavne beočuge Devlićevog autorskog opusa – Zemlja obećana (1978), Anno domini 1527. (1978), Kako je lijep ovaj svijet... (1979), Tenochtitlan (1980), Karusel (1984), Ćiril i Metod (1985–1986) i Maču Piču/Machu Picchu (1984..., da Radovane, nikada nisi prestao da ga radiš, verovatno se sa njime zabavljaš i sada tamo gde si) – postaje jasnije šta mislim kada kažem: Devlićeva opsednutost istorijom. Uostalom, i neke table Huljica posvećene su tzv. “historijskoj tematici”. Jezovite zgode Princa Varijanta to samo potvrđuju. Činjenica da je Devlić jedno duže vreme bio učenik Julesa Radilovića, autora jednog od najznačajnijih domaćih istorijskih stripova Kroz minula stoljeća (po scenariju Zvonimira Furtingera), uz nezaobilazan faktor Devlićevog intenzivnog samoobrazovanja na istorijskom štivu, popunjava mozaik Radovanove (Devla smo ga zvali) naglašene istorijske senzibilnosti.

Ako hoćete da saznate šta je represivnost, čitajte Machu Picchu, ili se osvrćite naokolo, možda nešto i vidite?

Mada se ovaj model istorijske senzibilnosti Radovana Devlića jednako dobro može ispitivati na kraćim stripovima kao što su Anno domini 1527, Karusel, Tenochtitlan i Kako je lijep ovaj svijet..., kraćim vrhovima njegove autorske individualnosti, ovde ću usmeriti pažnju na najambiciozniji autorski projekat, Machu Picchu.

Kontekst stripa Machu Picchu je antiutopijski. Događaji su smešteni u dugogodišnji ratni period u postatomskoj eri. Dva vodeća vojna i ideološka tabora su militaristi i antimilitaristi. Sva, međutim, razlika između njih je u preuzetom simbolu belog i crnog kruga. Ono što je za jedne crno, za ideološki suprotstavljenu stranu je belo. Razlika njihovih grupnih identiteta iscrpljuje se u pukom ideološkom preokretanju pozitivnih u negativne vrednosti. Mimo njihovog civilizacijskog kruga postoje još neki tipovi društava koji, međutim, ne zaostaju u netoleranciji i represivnom ustrojstvu.

Prostor za individuu radikalno je sužen. Oni koji se ne slažu sa opštim mišljenjem (ideološkom isključivošću) bivaju gurnuti u ulogu otpadnika. Naspram saobraženih, onih svedenih na svoje socijalne uloge, otpadnici su ličnosti koje se ne mogu niti žele podvrgnuti diktatu vremena i lokalnog ideološkog prostora. Otud njihova vera nije organizovano društvo već individualan etički stav. Otpadnik razmišlja o istoriji oslobađajući se dominacije kolektivnih ideologija. A prvi korak u tome je da postane svestan njihovog žestokog prisustva oko sebe, i u sebi. Devlića u Machu Picchu, nesravnjivo više nego, recimo, Hermanna u Jeremiah, interesuje ideološki kontekst ljudske situacije.

Zavirivanje u prostor za Devlića je zavirivanje u dubinu, i zatim dubinu istorije

Machu Picchu Devlić je razvijao “deduktivno”. Polazne psihološke premise svojih junaka čvrsto je zadao. Strogost razvijanja priče iz tih početnih premisa, koje čitalac tek treba da doživi kroz proces stripovne konkretizacije, u početku je davala motivacijski neupotpunjenu strukturu jer ponašanja nisu u dovoljnoj meri izvirala iz samih situacija. Kasnije, mreža odnosa dobija gušće tkanje, te ponašanja likova postaju psihološki ubedljiva i “kontekstualnija”. Za motivisano ponašanje lika potrebni su i situacija i karakter.

Iz ovog ugla gledano, antiutopijska istorijska fikcija Machu Picchu duguje svoju genezu načelu suprotnom od načela “spontane imaginacije” koja je, pak, najviše oličena u stripu Anno domini 1527. Devlić je težio da sjedini načelo “dedukcije” sa načelom “spontane imaginacije” i to negde video kao svoj dugogodišnji zadatak. Ništa kod Devle nije bilo “tek tako”; sve je moglo da postane predmet meditativnih okupacija.

Kreiranje Machu Picchu sadrži u sebi jednu tešku probu za strip crtača. Ideološkoj jednoobraznosti sveta svojih junaka Devlić je namerno pridodao uravnjenost i obezličenost fizionomija obrijanih glava, kao i uniformisanost odevanja. To je isprva učinilo težom čitalačku prohodnost kroz ovaj fascinantni strip, pre svega usled nedovoljnosti sredstava (svesno izabrane samoograničenosti) za vizuelnu diferencijaciju stripovnog pripovedanja. Devlić se našao pred zadatkom pronalaženja adekvatnih sredstava za akcentaciju. Paralelni rad na Ćirilu i Metodu, prepunom raznovrsnih krajolika i bogate kostimografije koji odgovaraju Devlićevom crtačkom senzibilitetu, dao je nove, strasne impulse kreativnom naboju Machu Picchu. Ovi nebrojeno umreženi i usložnjeni rezultati još jednog dijaloga istorije sa utopijom u Devlićevom opusu, nalaze se pred nama. Ostali smo sami da ih iščitavamo i odgonetamo, dok je Devlić stao u stranu, pomerivši se u domen večnog razgovora sa istorijskim.

(“Stripoteka” br. 872, Novi Sad, 1.7.1986.
Nakon Radovanove smrti dodato je par rečenica)


#31: Vizuelni svetovi Igora Kordeja | #33: Skrivena emocija jedne zagledanosti u budućnost

Najnovije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Uz rijeku
    Kod: ZG MX 40
    Ocjena: 62%
    Vrijeme: 15.6.2021. 1:33:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 6
    Broj pogleda: 1393
  • Kraljica tame
    Kod: KT VG 84/85
    Ocjena: 79%
    Vrijeme: 12.6.2021. 0:10:00
    Autor: Spock
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 986
  • Dreamtravel
    Kod: MM SUPB 4c
    Ocjena: 68%
    Vrijeme: 9.6.2021. 7:29:00
    Autor: prozirna senka
    Broj komentara: 1
    Broj pogleda: 758
  • Očeva sablja
    Kod: KM ZS 236
    Ocjena: 85%
    Vrijeme: 7.6.2021. 1:45:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 7
    Broj pogleda: 1318
  • Grbavac
    Kod: AF SA 158/159
    Ocjena: 52%
    Vrijeme: 3.6.2021. 3:19:00
    Autor: Kila Banana
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 659

Aukcije

Forum

Najčitanije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Ku Klux Klan
    Kod: KT LMS 508/509
    Ocjena: 67%
    Vrijeme: 15.4.2021. 22:08:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 11
    Broj pogleda: 2082
  • Krik vile smrti
    Kod: ZG LU 301/302
    Ocjena: 77%
    Vrijeme: 17.4.2021. 23:18:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 15
    Broj pogleda: 2034
  • Kad grad umire
    Kod: NN LIB 65c/66
    Ocjena: 94%
    Vrijeme: 7.5.2021. 16:48:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 1925
  • Osveta
    Kod: NN LIB 67a, b
    Ocjena: 96%
    Vrijeme: 9.5.2021. 18:55:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 1906
  • Četiri saučesnika
    Kod: KM ZS 154
    Ocjena: 88%
    Vrijeme: 1.4.2021. 22:36:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 5
    Broj pogleda: 1634

Aukcije

Forum