Thomas Mann ili Philip K. Dick - eseji o stripu #1: Predgovor

Spawn

Ješa Denegri:
Predgovor za knjigu
Thomas Mann ili Philip K. Dick

Otkada se pojavio strip je imao svoje verne čitače, svoje nezasitne “gutače”, podjednako među mlađom i starijom publikom, no da strip može da bude predmetom vrlo kompleksnog tumačenja što u sebi uključuje elemente semiotike, sociologije masovnih medija i psihologije ličnosti, na primeran način pokazao je Umberto Eco u tekstu o Steve Canyonu, kod nas prevedenom u časopisu “Život umetnosti” 1970. i potom u “Pegazu” 1975. Ozbiljnost rasprave koju su pri tumačenju fotografije dali, na primer, Roland Barthes i Susan Sontag u načinu pisanja, u analizama, u zbiru asocijacija kakve mogu da pobude remek-dela klasične literature, dostigao je Eco svojim pisanjem o stripu i nakon tog primera postalo je neophodno da se problematikom stripa mogu baviti samo oni koji do tančina poznaju istoriju i teoriju ovog medija, oni koji su pravi znalci, specijalisti u ovoj oblasti, kao što su to u svojim područjima vodeći kritičari likovne umetnosti, filma, književnosti. Da bi se dakle danas bilo kritičarem stripa valja ostati “veliko dete”, valja biti čitač koji iznad svega voli priče u slikama, koji veruje njihovim zapletima, koji se uživljava u sudbine njihovih junaka, ali u isto vreme treba biti i ozbiljni tumač jednog sasvim specifičnog medija, neko ko zna da razume jezik i metajezik tog medija, neko sposoban da iza prividno jednostavnih storija i stereotipnih karaktera odgoneta znakovne sklopove prožete složenim i vrlo raznovrsnim porukama.

Promocija knjige - Ješa Denegri, Vasa Pavković i autor, 1989.

Autor ove knjige Thomas Mann ili Philip K. Dick jedan je od onih što su sačuvali osobine zanesenih čitača, ali je istovremeno s time stigao da to svoje čitanje uvede u područje kritičke refleksije o mediju koji ga zaokuplja. Zoran Đukanović zna da strip danas ne treba ni od koga braniti, priznaje da je ovo za strip povoljno vreme, ali to kritičaru stripa ne samo da ne olakšava nego mu, štaviše, znatno otežava posao interpretacije i valorizacije. Otežava mu pre svega stoga što nije nimalo lako snaći se u golemoj produkciji stripa, među mnoštvom autora, njihovih priča i njihovih likova, u materiji u kojoj su vrednosni rasponi toliki da osciliraju između krajnjih tačaka vrhunskih autorskih dometa s jedne i potrošne, s kulturnog gledišta posve bezvredne, isključivo komercijalne “robe” s druge strane.

Prolazeći tekstovima ove knjige pisac nas vodi pustolovinama što ih doživljavaju Talični Tom i Hogar (“ne tako strašni”), Corto Maltese i Cisco Kid; govori o autorima kao što su Dick Browne i Alfonso Font, Hugo Pratt i Milo Manara. Sudeći po dužini priloga posebno ga je privlačio “paradoksalni klasik” Milton Caniff i njegove serije Terry i pirati i Steve Canyon. Tu je još Hermann Huppen, tvorac Bernarda Prinsa i Jughurte. Ne mora da znači da se u ovim izborima ispoljavaju, pogotovo iscrpljuju svi njegovi afiniteti, pre će biti da se Đukanović oseća obaveznim da prati zbivanja na jugoslovenskoj izdavačkoj strip sceni i njegovi su tekstovi o inostranim autorima većinom osvrti na stripove koji su u vreme objavljivanja kod nas pobuđivali pažnju čitalačke publike. Možda veći izazov, svakako s neposrednijim posledicama po same autore i recepciju njihovih ostvarenja u javnosti predstavljaju stripovi domaćih crtača i na tome terenu Đukanović se ponaša kao kritičar stripa u ulozi tumača i promotora domaće produkcije. Počeo je pisati 1980. godine, nakon što je predložen i uveden pojam autorske “treće generacije” i svoj zadatak našao je u tome da se posveti analizi niza vodećih predstavnika domaćeg stripa, od Mirka Ilića, Krešimira Zimonića, Igora Kordeja, Željka Paheka, Lazara Stanojevića, napokon do grupe ZZOT i Zorana Janjetova.

Žiriranje u Vidicima - Ivkov, Đukanović, Zupan i Rajin, 1984..

Zalaziti u sve ove raznolike svetove autora i njihovih junaka, pročitati ih ne samo sa stanovišta naracije stripa nego polazeći i od specifične artikulacije jezika ovog medija moguće je tek ukoliko se stripu prizna dignitet vlastitosti, dakle područja koje poput ostalih u savremenoj medijskoj kulturi poseduje sopstvenu istoriju, teoriju, kritiku. Za Đukanovića, to su “putevi mišljenja o stripu”, to su drugim rečima instrumenti uz čiju se pomoć i primenu o stripu može pisati iznad prve i puke impresije, na način jednog stručnog i specijalističkog govora. Đukanović s pravom smatra da su istorija, teorija i kritika stripa samo komponente jednog jedinstvenog cilja, cilja vrednovanja u golemoj i skoro nepreglednoj produkciji stripova. Ovim komponentama on pridodaje još jednu, bez koje uistinu ne bi bilo moguće zamisliti narav ove pojave: pridodaje sociologiju stripa kao segmenta šire discipline sociologije masovnih medija i sociologije (sup)kulture. U kontekstu ovog čitanja začinje se rasprava o odnosu stripa i ideologije, stripa i politike, iz čega evidentno proizlazi zaključak da je strip daleko više od neke razbibrige (kakvim ga pojedinci iz kruga elitne kulture još uvek smatraju), nego je pre jedna vrsta pisanja/pisma iz kojega se iščitavaju relevantne poruke o duhu vremena i o karakteru civilizacije u kojoj se ovaj medij javio, razvio i razgranao.

Napokon, otkud neobični i izazovni spoj imena u nazivu ove knjige o stripu: Thomas Mann ili Philip K. Dick? To je, zapravo figurativna i simbolička naznaka za osnovno načelno i teorijsko pitanje o tome gde se područje stripa nalazi u dilemi, često i u konfrontaciji kultura – supkultura. Uobičajeno je i umnogome opravdano mišljenje da je područje supkulture prirodna socijalna podloga nastanku i širenju stripa, čak i sam uslov njegove egzistencije, a u vezi s time stoji i njegova vrednosna razina koja unutar stratifikacije kulture pripada njenim “donjim tokovima”. Kao ljubitelj stripa i kao kritičar stripa Đukanović se neće lako smiriti s marginalizacijom oblasti kojom je zaokupljen, ali dobro zna da je danas, u svetu raznolikijem i raznovrsnijem nego ikada ranije, suvišno isterivati krajnosti, zagovarati bilo kakve isključivosti, pa tako i onu o nepomirljivosti “gornjih tokova” kulture i “donjih tokova” supkulture. Zaključak što ga autor ove knjige izvlači čini se normalnim, razumnim, stoga sasvim prihvatljivim: kultura i supkultura se ne isključuju, a u skladu s time strip nije neka navodno niža forma pisma/pisanja – crteža, crtanja kao područja koja imaju – budući da im je temelj u literaturi i likovnoj umetnosti – znatno dužu i slavniju istoriju. Strip je oblast sa sopstvenim vrednostima (iako i sa sopstvenim balastom), te otuda može da postoji i stvarno postoji u koegzistenciji sa svim drugim područjima znakovnog i slikovnog izražavanja. Otuda, dakle Thomas Mann i Philip K. Dick u društvu, otuda drugim rečima kultura i supkultura u istovremenom postojanju čak i u neizbežnoj međusobnoj potrebi i zavisnosti.

Vinkovci, 1984. - yu strip krema

Denegrijeva beleška na koricama

Danas nema sumnje da je problematika stripa stripa važno i punopravno područje savremene masovne i medijske kulture i kao takvo zahteva temeljno i specijalizovano razmatranje, zasnovano na sopstvenoj istoriji, teoriji i kritici. Pisati o stripu ne samo da je moguće nego je i nephodno na način produbljenih analiza, s detaljnim poznavanjem autorskih profila, specifičnosti izražajnog jezika ovog medija tipologije žanrova i tipologije junaka, osobina produkcije i recepcije itd.

Za Zorana Đukanovića tumačenje sadržaja stripa je postupak vođen u više nivoa: poštuje faktografska osnova, često se navode potrebni i korisni podaci o osobinama autora, o produkciji stripa u raznim vremenskim razdobljima i kulturnim sredinama, no to je samo kontekst u koji se smešta analiza značenja specifičnosti stripovskog “pisma”.

Knjiga eseja o stripu Zorana Đukanovića ukazuje se ne samo kao zanimljivo štivo nego i kao doprinos stručnoj literaturi s područija istoriografije, teorije i pogotovo kritike jugoslovenskog stripa, a takođe i kao grada za neku buduću razradu pojedinih tema

(1988)


#0: Sadržaj | #2: Ni apokaliptičar ni integrisani

Najnovije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Uz rijeku
    Kod: ZG MX 40
    Ocjena: 62%
    Vrijeme: 15.6.2021. 1:33:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 6
    Broj pogleda: 1363
  • Kraljica tame
    Kod: KT VG 84/85
    Ocjena: 79%
    Vrijeme: 12.6.2021. 0:10:00
    Autor: Spock
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 981
  • Dreamtravel
    Kod: MM SUPB 4c
    Ocjena: 68%
    Vrijeme: 9.6.2021. 7:29:00
    Autor: prozirna senka
    Broj komentara: 1
    Broj pogleda: 754
  • Očeva sablja
    Kod: KM ZS 236
    Ocjena: 85%
    Vrijeme: 7.6.2021. 1:45:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 7
    Broj pogleda: 1314
  • Grbavac
    Kod: AF SA 158/159
    Ocjena: 52%
    Vrijeme: 3.6.2021. 3:19:00
    Autor: Kila Banana
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 659

Aukcije

Forum

Najčitanije

Vijesti

Magazin

Recenzije

  • Ku Klux Klan
    Kod: KT LMS 508/509
    Ocjena: 67%
    Vrijeme: 15.4.2021. 22:08:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 11
    Broj pogleda: 2062
  • Krik vile smrti
    Kod: ZG LU 301/302
    Ocjena: 77%
    Vrijeme: 17.4.2021. 23:18:00
    Autor: igor 12
    Broj komentara: 15
    Broj pogleda: 2034
  • Kad grad umire
    Kod: NN LIB 65c/66
    Ocjena: 94%
    Vrijeme: 7.5.2021. 16:48:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 3
    Broj pogleda: 1924
  • Osveta
    Kod: NN LIB 67a, b
    Ocjena: 96%
    Vrijeme: 9.5.2021. 18:55:00
    Autor: Jerry Krause
    Broj komentara: 2
    Broj pogleda: 1906
  • Četiri saučesnika
    Kod: KM ZS 154
    Ocjena: 88%
    Vrijeme: 1.4.2021. 22:36:00
    Autor: Hercule Poirot
    Broj komentara: 5
    Broj pogleda: 1634

Aukcije

Forum